به موجب بند (ب) ماده (28) قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب 1394/02/01 ،«شرکت‌های پذیرفته شده در بورس و بازارهای خارج از بورس براساس میزان سهام شناور خود در هریک از بازارهای مذکور و براساس مقرراتی که با پیشنهاد سازمان بورس و اوراق بهادار به تصویب شورای عالی بورس و اوراق بهادار می‌رسد می‌توانند تا سقف ده درصد (10%) از سهام خود را خریداری و تحت عنوان سهام خزانه در شرکت نگهداری کنند. مادامی که این سهام در اختیار شرکت است فاقد حق رأی می‌باشد». در این رابطه، براساس نظریه شماره (120) مورخ 1400/05/04 کمیته فنی سازمان حسابرسی تحصیل اوراق سهام واحد تجاری از محل منابع خود و صرف نظر از شکل آن (از جمله از طریق صندوق بازارگردانی اختصاصی)، مادامی که مزایا و مخاطرات آن متوجه واحد تجاری باشد، در حکم سهام خزانه محسوب می‌شود.

مطابق بندهای (2) و (3) ابلاغیه شماره 440/002/ب/95 مورخ 1395/02/12 سازمان بورس و اوراق بهادار با موضوع «نحوه حسابداری و گزارشگری سهام خزانه» که براساس آئین‌نامه خرید، نگهداری و عرضه سهام خزانه (مصوب 1394/04/15 شورای عالی بورس و اوراق بهادار) تهیه شده و به تایید سازمان حسابرسی نیز رسیده است؛ هنگام خرید، سهام خزانه به بهای تمام‌شده در دفاتر ثبت می‌شود (بنابراین هیچ‌گونه مابه‌التفاوتی اعم از صرف یا کسر سهام خزانه و یا سود یا زیان از این بابت شناسایی نمی‌شود). هنگام فروش سهام خزانه، هیچ‌گونه مبلغی در صورت سود و زیان و صورت سود و زیان جامع شناسایی نمیشود. مابهالتفاوت خالص مبلغ فروش و مبلغ دفتری تحت عنوان «صرف (کسر) سهام خزانه» شناسایی و ثبت می‌شود. همچنین به موجب بند (5) این ابلاغیه، در تاریخ گزارشگری، مانده بدهکار صرف (کسر) سهام به حساب سود (زیان) انباشته منتقل میشود. مانده بستانکار حساب مذکور تا میزان کسر سهام خزانه منظورشده قبلی به حساب سود (زیان) انباشته، به آن حساب منظور و باقی‌‌مانده به عنوان صرف سهام خزانه در ترازنامه در بخش حقوق صاحبان سهام ارائه و در زمان فروش کل سهام خزانه، به حساب سود (زیان) انباشته منتقل می‌شود تا طبق نظر مجمع عمومی صاحبان سهام در این خصـوص تصمیم‌گیری شود.

با عنایت به مراتب فوق، نظر به اینکه خرید و عرضه سهام خزانه مشمول مقررات ماده (143) مکرر قانون مالیات‌های مستقیم(الحاقی 1388/09/25) می‌باشد و به موجب آن، «از هر نقل و انتقال سهام و حق تقدم سهام شرکت‌ها اعم از ایرانی و خارجی در بورس‌ها یا بازارهای خارج از بورس دارای مجوز، مالیات مقطوعی به میزان نیم‌ درصد (0/5%) ارزش فروش سهام و حق تقدم سهام وصول خواهد شد و از این بابت وجه دیگری به عنوان مالیات بر درآمد نقل و انتقال سهام و حق تقدم سهام و مالیات بر ارزش افزوده خرید و فروش مطالبه نخواهد شد....»؛ لذا به منظور اجتناب از أخذ مالیات مضاعف، مطالبه مالیات از صرف سهام خزانه در زمان شناسایی و همچنین در زمان انتقال آن به حساب سود (زیان) انباشته، موضوعیت نخواهد داشت. بدیهی است مطابق با ماده (105) قانون مالیات‌های مستقیم، کسر سهام خزانه نیز در زمان شناسایی و همچنین انتقال به حساب سود (زیان) انباشته، کاهنده درآمد مشمول مالیات نخواهد بود.

سید محمدهادی سبحانیان

رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور