قانون فوق مشتمل بر بیست و هشت ماده و ده تبصره پس از تصویب مجلس شورای ملی در جلسه روز یکشنبه 1351/12/27 در جلسه روز دوشنبه‌سوم اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و پنجاه و دو شمسی بتصویب مجلس سنا رسیده است.

ماده اول - بمنظور فراهم نمودن موجبات افزایش درآمد سرانه کشاورزان و آشنا نمودن زارعان با اصول و شیوه‌های پیشرفته کشاورزی و دامداری ‌و دامپروری و جلوگیری از خرد شدن و تقسیم اراضی مزروعی بقطعات کوچک غیر اقتصادی و افزایش میزان سطح زیر کشت کشور با استفاده از‌اراضی بایر و موات و مسلوب‌المنفعه و ترویج و توسعه فعالیتهای غیر کشاورزی و بخصوص صنایع دستی روستائی وزارت تعاون و امور روستاها بر‌اساس وظایف پیش‌بینی شده در ماده یک قانون تشکیل وزارت مذکور بتدریج در واحدهای روستائی (‌هر واحد روستائی از چند قریه و یا چند قریه و‌مزرعه تشکیل میشود) مناطق مختلف کشور شرکتهای سهامی زراعی را تشکیل میدهد و عنداللزوم میتواند وسعت منطقه عمل شرکتهای متشکله را‌تغییر دهد.

ماده دوم - سهامداران شرکتهای سهامی زراعی اشخاص ذیل خواهند بود:

ماده سوم - در مناطقی که شرکتهای سهامی زراعی تشکیل میشود وزارت تعاون و امور روستاها میتواند حق استفاده مطلق و دائم از اراضی ‌موات و بایر و مسلوب‌المنفعه و دایر متعلق بدولت را در اختیار شرکتهای سهامی زراعی بگذارد، در این صورت وزارت مذکور به نسبت سهمی که با‌توجه به تبصره ماده دوم این قانون تعیین میشود در شرکت ذیسهم خواهد بود و عواید حاصل از این سهام را بمنظور کمک و تقویت شرکتهای ‌سهامی زراعی مربوط و یا زارعانی که سهام کمتری را در اختیار دارند طبق آئین‌نامه‌ای که بتصویب شورای موضوع ماده 17 برسد اختصاص خواهد‌داد. ‌

ماده چهارم - هر گاه صاحبان اراضی مکانیزه و سایر شرکتها و واحدهای کشاورزی یک منطقه تقاضای تشکیل شرکت سهامی زراعی نمایند وزارت‌تعاون و امور روستاها مخیر است بعد از بررسی نسبت به تشکیل شرکت سهامی زراعی در منطقه اقدام و کمکهای فنی و مالی لازم را در حدود قوانین‌موضوعه و اساسنامه شرکتهای سهامی زراعی درباره آنها معمول دارد.

ماده پنجم - شرکتهای سهامی زراعی طبق اساسنامه‌ای که نمونه آن بر اساس اصول بازرگانی تهیه و به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها بتصویب هیئت وزیران خواهد رسید تشکیل و اداره میشوند. این شرکتها پس از ثبت در دفتر مخصوصی که وزارت مذکور ترتیب میدهد دارای ‌شخصیت حقوقی خواهند بود. کلیه تغییرات و اقدامات مربوط به ثبت شرکتهای مذکور در این دفتر انجام میشود.

ماده ششم - در مناطقی که تشکیل شرکتهای سهامی زراعی اعلام میشود در صورتیکه حداقل پنجاه و یک درصد از اشخاص مذکور در ماده دوم‌این قانون عضویت شرکت را قبول و بقیه از امضای اوراق و اسناد و دفاتر مربوط به تشکیل شرکت امتناع نمایند، وزارت تعاون و امور روستاها بقائم‌مقامی مستنکفین اقدام لازم را انجام خواهد داد.

ماده هفتم - مدیران شرکت سهامی زراعی در مورد حفظ و نگاهداری و بهره‌برداری از اموال و دارائی شرکت در حکم امین خواهند بود. این‌اشخاص و همچنین مأمورین ذیربط هر گاه در امور مربوط بشرکتها مرتکب جرم بشوند تعقیب و بحداکثر مجازاتی که در قوانین مربوط مقرر است‌محکوم خواهند شد. تعقیب و دادرسی در این قبیل موارد فوری و خارج از نوبت بعمل میآید .

ماده هشتم - رسیدگی به اختلافات سهامداران و کارکنان شرکتهای سهامی زراعی با شرکت و مدیران شرکت و یا بالعکس نسبت به امر اشتغال و یا‌فعالیتهای کشاورزی و غیر کشاورزی در حوزه شرکت با هیئت‌های سه نفری منتخب وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود. ‌تصمیم هیئت‌های مزبور قطعی و به تقاضای ذینفع مأمورین ژاندارمری مکلف به اجرای آن میباشند. آئین‌نامه نحوه رسیدگی هیئت‌های فوق از طرف‌وزارت تعاون و امور روستاها پیشنهاد و بتصویب هیئت وزیران خواهد رسید. ‌

ماده نهم - سهامداران شرکتهای سهامی زراعی میتوانند سهام خود را بدون هیچگونه محدودیتی بشرکت یا بسهامداران دیگر همان شرکت و یا‌فرزندان خود منتقل نمایند و در هر مورد انتقال منوط بموافقت کتبی هیئت مدیره شرکت سهامی زراعی مربوط و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها‌میباشد. ‌بهر حال هدف این خواهد بود که سهام متعلق بهر یک از سهامداران از سهام مربوط به بیست هکتار زمین آبی تحت کشت کمتر نباشد. ‌

ماده دهم - در صورت فوت هر یک از سهامداران از طرف شرکت نسبت به اداره سهم متوفی اقدام و وراث به نسبت سهم‌الارث از عواید سهام‌استفاده خواهند کرد. ضمناً در صورت تقاضای وراث یا وارث شرکت سهامی زراعی میتواند طبق اساسنامه خود نسبت بخرید سهام و تأدیه بهای آن‌و یا انتخاب یک نفر از ورثه (‌با توافق سایر وراث) بعنوان قائم‌مقام متوفی اقدام نماید. ‌

ماده یازدهم - شرکتهای سهامی زراعی که با عضویت گروه‌های مندرج در ماده 2 این قانون تشکیل شده و میشوند تا ده سال از پرداخت هر گونه‌مالیات و عوارض و حق‌الثبت و هزینه‌ها و وجوهی که طبق قوانین سایر شرکتها متعهد بپرداخت آن هستند معاف میباشند.

ماده دوازدهم - چنانچه زارعان سهامدار اقساط بدهی خود از بابت بهای اراضی را که طبق قوانین و مقررات اصلاحات ارضی به آنها منتقل یا اجاره‌داده شده بموقع پرداخت ننمایند بدهی آنها وسیله شرکت سهامی زراعی مربوط پرداخت و بحساب آنها منظور خواهد شد. ‌

ماده سیزدهم - وزارت تعاون و امور روستاها با اعطاء وام و همچنین کمکهای مالی و فنی بلاعوض و پرداخت هزینه‌های بنیادی شرکتهای سهامی ‌زراعی را در اجرای وظایفی که بعهده دارند حمایت مینماید. ‌بودجه و اعتبارات لازم برای اجرای این منظور از محل اعتبارات عمرانی و یا جاری دولت تأمین خواهد شد.

ماده چهاردهم - در کلیه اقدامات و برنامه‌هائی که وزارتخانه‌ها و سازمانها و بنگاهها و شرکتهای دولتی در مورد عمران روستائی و برنامه‌های آبادانی‌و آبیاری و بهبود وضع محصول و خرید فرآورده‌های کشاورزی و امثال آن اجرا مینمایند حوزه عمل شرکتهای سهامی زراعی حق تقدم خواهند داشت. ‌

ماده پانزدهم - بوزارت تعاون و امور روستاها اجازه داده میشود که با تصویب هیأت وزیران سازمانها و مؤسسات لازم برای تأمین خدمات فنی و‌تجاری مورد نیاز شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید روستائی را تأسیس نماید. در صورتیکه این سازمانها و مؤسسات بصورت بازرگانی‌اداره شوند اساسنامه مربوط همچنین اصلاحات احتمالی بعدی آن وسیله وزارت تعاون و امور روستاها تهیه و پس از تصویب کمیسیونهای تعاون و‌امور روستاها و دارائی و استخدام مجلسین بمورد اجرا گذاشته خواهد شد.

ماده شانزدهم - سهامداران شرکتهای سهامی زراعی چنانچه به تبعیت از برنامه فعالیتهای شرکتهای سهامی زراعی مربوط وظایف محول بخود را‌انجام ندهند، به پیشنهاد هیئت مدیره شرکت و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها از عضویت شرکت سهامی زراعی اخراج و سهام آنها برابر آئین‌نامه‌ای ‌که به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها بتصویب هیئت وزیران خواهد رسید خریداری و در مقابل دریافت بها بصورت نقد یا اقساطی در درجه‌اول بسایر سهامداران داوطلب شرکتهای سهامی زراعی که دارای سهام کمتری میباشند و در درجه دوم بشرکتهای سهامی زراعی مربوط واگذار‌خواهد شد.

ماده هفدهم - بمنظور تعیین روش کلی و تهیه برنامه کار و تصویب طرحها و پیش‌بینی و اختصاص اعتبارات لازم برای شرکتهای سهامی زراعی و‌شرکتهای تعاونی تولید روستائی (‌که با اجرای قانون تعاونی نمودن تولید و یکپارچه شدن اراضی در حوزه عمل شرکتهای تعاونی روستائی تشکیل‌میشود) و نظارت در حسن اجرای وظایفی که در قانون تشکیل شرکتهای سهامی زراعی و اساسنامه آن برای وزارت تعاون و امور روستاها پیش‌بینی‌شده است شورائی بنام شورای امور شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید روستائی بریاست وزیر تعاون و امور روستاها و عضویت معاون‌وزارت تعاون و امور روستاها در امور شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید - رئیس سازمان ترویج و توسعه فعالیتهای غیر کشاورزی - مدیر‌عامل سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران - رئیس سازمان شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید - رئیس سازمان اصلاحات ارضی - رئیس مرکز‌تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها - مدیر کل حقوقی وزارت تعاون و امور روستاها و دو نفر از کارمندان واجد صلاحیت وزارت تعاون و امور‌روستاها بانتخاب وزیر تعاون و امور روستا تشکیل میگردد. ‌مصوبات و تصمیمات شورای مذکور وسیله مراجع ذیربط تابع و وابسته بوزارت تعاون و امور روستاها بمورد اجرا گذاشته خواهد شد.

ماده هیجدهم (منسوخه 10ˏ11ˏ1400)- برای دهاتی که در حوزه عمل یک شرکت سهامی زراعی قرار میگیرند انجمن واحدی بنام انجمن واحد روستائی بجانشینی‌انجمنهای دهات تابعه شرکت مزبور برابر مقررات مربوط به انتخابات انجمنهای ده تشکیل خواهد شد. ‌در این مورد پس از اعلام وزارت تعاون و امور روستاها وزارت کشور نسبت به انحلال انجمنهای دهات واقع در محدوده عمل شرکت سهامی زراعی و‌تشکیل انجمن واحد روستائی اقدام خواهد نمود.

ماده نوزدهم - در مناطق روستائی کشور که بعلت حوادثی از قبیل زلزله - سیل - انهدام یا نقصان آب، وزارت تعاون و امور روستاها بمنظور‌کمک به کشاورزان و عمران منطقه و بهبود امر زراعت تشکیل شرکت سهامی زراعی و یا شرکت تعاونی تولید روستائی را لازم بداند حوزه عمل شرکت‌را در محل و مساحتی که مناسب بداند تعیین و بلافاصله اراضی و مستحدثات و اعیانی و قنوات و چاههای آب و وسایل آبیاری موجود در آن محدوده‌را در تصرف و اختیار شرکت قرار خواهد داد. ‌بهای اراضی و مستحدثات و اعیانی و قنوات و چاههای آب و وسائل آبیاری که در اختیار شرکت قرار خواهد گرفت با رعایت مقررات ماده بیستم همین‌قانون پرداخت میگردد. ‌وزارت مذکور سهامداران شرکت را از زارعین - کشاورزان خود کار که ممر اعاشه آنها منحصراً از طریق کشاورزی است و در منطقه روستائی سکونت‌داشته‌اند انتخاب و محل سکونت جدید و میزان سهام هر یک را متناسب با تعداد افراد خانوار و زراعت قبلی آنان معین مینماید. ‌در صورتیکه بنا باطلاعات دریافتی از مراجع محلی فوت اشخاص مذکور رسماً اعلام گردد، سهام بصورت کلی بنام ورثه صادر و تودیع خواهد‌شد و پس از صدور گواهی حصر وراثت ورثه حق استفاده از منافع سهام را خواهند داشت.

ماده بیستم - اراضی و مستحدثات و اعیانی و ماشین آلات کشاورزی و قنوات و چاههای آب و وسائل آبیاری واقع در حوزه عمل شرکتهای سهامی‌زراعی و شرکتهای تعاونی تولید روستائی در صورتی که در تاریخ تشکیل شرکت در مالکیت یا اجاره سهامداران نباشد بوزارت تعاون و امور روستاها‌منتقل میگردد و متناسب با آن وزارت مذکور طبق ماده سوم این قانون در شرکت سهامی زراعی و تعاونیهای تولید روستائی مربوط ذیسهم خواهد بود.‌ترتیب ارزیابی این قبیل اراضی و مستحدثات و اعیانی و ماشین آلات و قنوات و چاههای آب و وسائل آبیاری و نحوه پرداخت بهای آنها نقداً بر اساس‌ بند 3 ماده 50 قانون برنامه و بودجه و ضوابطی خواهد بود که طبق آئین‌نامه به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها بتصویب هیئت وزیران خواهد‌رسید.

ماده بیست و یکم - سهامداران و سایر اشخاصی که در اجرای این قانون برای تنظیم و امضاء اوراق یا اسناد و دفاتر دعوت میشوند چنانچه در‌موعد مقرر حضور نیابند وزارت تعاون و امور روستاها بقائم‌مقامی آنان اوراق یا اسناد و دفاتر مربوطه را امضاء مینماید همین ترتیب در سایر مواردی ‌که بعلل و معاذیر دیگری از قبیل مجهول‌المالک بودن ملک یا عدم گواهی حصر وراثت و یا معین نبودن ولی یا قیم صغار امضاء و تنظیم اسناد و دفاتر‌یا سایر اوراق مربوطه بشرکت متعسر باشد معمول خواهد شد. ‌در این قبیل موارد وجوه و قبوض یا سهام تعیین شده در صندوق ثبت محل تودیع خواهد گردید تا پس از تعیین تکلیف قطعی قانونی بذیحق تسلیم‌شود. ‌

ماده بیست و دوم - در اجرای این قانون ادارات ثبت و دفاتر اسناد رسمی نسبت به تنظیم یا فسخ اسناد و مأمورین انتظامی در مورد تصرف یا خلع‌ید از محدوده مورد عمل شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید روستائی مکلفند دستور وزارت تعاون و امور روستاها را بلافاصله پس از اعلام بمورد اجرا گذارند.

ماده بیست و سوم - نسبت به اراضی بایر و مسلوب‌المنفعه واقع در حوزه عمل شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهایتولید روستائی در دهات‌مشمول مراحل مختلف اصلاحات ارضی طبق ماده سوم این قانون عمل خواهد شد.

ماده بیست و چهارم - هر گاه پس از تعیین و صدور سهام اختلافی در مورد میزان سهام و تعلق آن ایجاد شود به تقاضای وزارت تعاون و امور‌روستاها یا اشخاص ذینفع موضوع در هیئت سه نفری مقرر در ماده 8 این قانون مطرح و طبق تصمیم هیئت اقدام خواهد شد. ‌

ماده بیست و پنجم - در صورتیکه مدیر عامل - بازرس و سایر مأموران منتخب برای خدمت در سازمان امور شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای ‌تولید روستائی از بین کارکنان سازمان مرکزی تعاون روستائی یا بانک تعاون کشاورزی انتخاب شوند بر حسب مورد حقوق و مزایای ثابت آنان از محل‌بودجه سازمان مرکزی تعاون روستائی و بانک تعاون کشاورزی و سایر مزایای آنها بمیزان مورد تأیید شورای شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای ‌تولید روستائی (‌موضوع ماده 17 این قانون) از محل اعتبارات طرح مربوط پرداخت خواهد شد. ‌مدت اشتغال این قبیل کارکنان در سازمان امور شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید روستائی برابر مقررات مربوط جزء سوابق خدمات آنان در‌سازمان مرکزی تعاون روستائی و یا بانک تعاون کشاورزی محسوب میشود.

ماده بیست و ششم - مرکز تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها (‌موضوع ماده 15 قانون شرکتهای سهامی زراعی مصوب 46.10.27[1346] و ماده 8‌قانون عمران و نوسازی روستاها و انحلال وزارت تولیدات کشاورزی و مواد مصرفی و تعیین تکلیف مؤسسات وابسته به آن) کماکان طبق اساسنامه‌ای ‌که بتصویب کمیسیونهای مجلسین رسیده اداره خواهد شد. تغییرات احتمالی بعدی این اساسنامه نیز پس از تصویب کمیسیونهای نامبرده لازم‌الاجرا‌خواهد بود.

ماده بیست و هفتم - بوزیر تعاون و امور روستاها اجازه داده میشود که انجام بررسیها و مطالعات مربوط به تنظیم بازار و بازاریابی داخلی برای ‌محصولات اساسی کشاورزی و دامی شرکتهای سهامی زراعی و شرکتهای تعاونی روستائی و کشاورزانی را که هنوز موجبات عضویت آنها در شرکتهای ‌تعاونی روستائی و شرکتهای تعاونی کشاورزی فراهم نشده است (‌موضوع ماده 8 قانون عمران و نوسازی روستاها و انحلال وزارت تولیدات کشاورزی‌و مواد مصرفی و تعیین تکلیف مؤسسات وابسته به آن) بهر یک از واحدهای اداری ذیصلاح وزارت مذکور محول نماید. ‌

ماده بیست و هشتم - کلیه اقداماتی که طبق مقررات قانون شرکتهای سهامی زراعی (‌مصوب 46.10.27[1346])و قانون الحاق مواد 17 و 18 بقانون‌مزبور (‌مصوب 47.3.4[1347]) و لایحه قانونی اصلاح موادی از قانون تشکیل شرکتهای سهامی زراعی (‌مصوب 47.8.11[1347]) تا تاریخ ابلاغ این قانون بدولت‌وسیله وزارت تعاون و امور روستاها بعمل آمده کماکان بقوت خود باقی است.